تأثیر سنگ منشاء بر ویژگیهای ژئوشیمیایی برخی عناصر سنگین در مهمترین سازندهای زمین شناختی در استان زنجان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد، رشته خاک شناسی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان

2 استاد گروه خاک شناسی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان

چکیده

غلظت عناصر سنگین به طور طبیعی در خاک­های بکر وابسته به نوع سنگ منشاء در خاک هستند و فاکتورهای خاک­سازی و ژئوشیمیایی بر توزیع آنها تأثیر می­گذارند. این مطالعه با هدف تعیین غلظت و توزیع ژئوشیمیایی برخی فلزات سنگین در خاک­های حاصل از سنگ منشاء مختلف در مهم­ترین ساختارهای زمین­شناختی در استان زنجان انجام گرفت. برای این منظور تعداد 67 نمونه خاک سطحی از سنگ منشاء مختلف که شامل 19 نمونه خاک­های با سنگ منشاء آذرین (خاک­هایی با سنگ منشاء آندزیتی، بازالتی، گرانیتی و توف­های آتش­فشانی)، 17 نمونه خاک­های با سنگ منشاء رسوبی (خاک­هایی با سنگ منشاء شیل و ماسه سنگ) و 31 نمونه رسوبات آبرفتی بود، برداشت گردید. با توجه به نتایج، بالاترین میانگین مس (6/38)، روی (7/191) و سرب (5/85) در سنگ منشاء آبرفتی، کروم (5/31) و نیکل (0/66) در خاک­هایی با سنگ منشاء شیل، منگنز در خاک­هایی با سنگ منشاء گرانیتی (4/674) و آندزیتی (8/673) و آهن در خاک­هایی با سنگ منشاء آندزیتی (19800) و شیل (18600) میلی­گرم بر کیلوگرم مشاهده شد. غلظت کل کبالت و کادمیم در خاک­های با سنگ منشاء مختلف تغییرات چندانی نشان نداد. جزءبندی شیمیایی فلزات نیز در خاک­های مختلف متفاوت بود. فاکتور تحرک عناصر چنین بدست آمد: (1/5)Zn<(2/6)Cu<(5/18)Ni<(1/25)Co<(8/29)Pb. بالاترین مقادیر فاکتور غنی­شدگی عناصر سرب، روی، کادمیم و مس در سنگ منشاء آبرفتی، فاکتور غنی­شدگی نیکل، کبالت و منگنز در خاک­هایی با سنگ منشاء آندزیتی و فاکتور غنی­شدگی کروم و نیکل در خاک­هایی با سنگ منشاء شیل بدست آمد. شاخص زمین­انباشتگی عناصر نیز نتایج تقریباً مشابهی ارائه داد.

کلیدواژه‌ها